Όταν το ανοσοποιητικό κάνει “Λάθος εκτίμηση”

Η αλλεργία είναι μια από τις πιο συχνές παθήσεις του σύγχρονου κόσμου, επηρεάζοντας εκατομμύρια ανθρώπους όλων των ηλικιών. Όμως τι ακριβώς συμβαίνει στο σώμα μας όταν εκδηλώνεται μια αλλεργική αντίδραση; Με απλά λόγια η αλλεργία είναι μια λάθος εκτίμηση του ανοσοποιητικού μας συστήματος, το οποίο είναι ο φυσικός μηχανισμός άμυνας του οργανισμού απέναντι σε επικίνδυνους εισβολείς, όπως οι ιοί και τα βακτήρια. Στην περίπτωση της αλλεργίας, το ανοσοποιητικό αναγνωρίζει λανθασμένα μια κατά τα άλλα αβλαβή ουσία (όπως τη γύρη, τα ακάρεα της σκόνης ή μια τροφή) ως «εχθρό» και εξαπολύει μια υπερβολική ανοσιακή απάντηση για να την εξουδετερώσει. Οι ουσίες που προκαλούν αυτή την αντίδραση ονομάζονται αλλεργιογόνα.

Πώς δημιουργείται μια Αλλεργική Αντίδραση;

Όταν ένα αλλεργικό άτομο έρθει σε επαφή με ένα αλλεργιογόνο για πρώτη φορά, το ανοσοποιητικό του σύστημα παράγει ειδικά αντισώματα που ονομάζονται ανοσοσφαιρίνες E (IgE). Η διαδικασία αυτή ονομάζεται ευαισθητοποίηση. Σε επόμενη επαφή με το ίδιο αλλεργιογόνο τα IgE αντισώματα που έχουν ήδη σχηματισθεί το αναγνωρίζουν άμεσα, δίνοντας σήμα σε ειδικά κύτταρα του σώματος, που με τη σειρά τους απελευθερώνουν χημικές ουσίες. Η κυριότερη από αυτές είναι η ισταμίνη, η οποία προκαλεί τα γνωστά αλλεργικά συμπτώματα, όπως ερυθρότητα, κνησμό, οίδημα (πρήξιμο) και παραγωγή εκκρίσεων.

Ποιά είναι τα πιο συχνά Αλλεργιογόνα

Τα αλλεργιογόνα χωρίζονται σε διάφορες κατηγορίες ανάλογα με τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η έκθεση σε αυτά:

• Εισπνεόμενα: Γύρη (δέντρων, γρασιδιού, ζιζανίων), ακάρεα οικιακής σκόνης, μύκητες (μούχλα), επιθήλια κατοικίδιων ζώων.
• Τροφικά: Γάλα, αυγό, ξηροί καρποί, ψάρια, θαλασσινά, σιτάρι, σόγια.
• Φάρμακα: Αντιβιοτικά (π.χ. πενικιλίνη), μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη κ.ά.
• Δήγματα/Τσιμπήματα Εντόμων: Δηλητήριο από μέλισσες και σφήκες.
• Δερματικά (εξ’ επαφής): Νικέλιο, αρώματα, χημικά συστατικά καλλυντικών.

Ποια είναι τα Συμπτώματα μιας αλλεργικής αντίδρασης;

Τα συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με το όργανο του σώματος στο οποίο εκδηλώνεται η αλλεργία:

• Ανώτερο Αναπνευστικό σύστημα και οφθαλμοί: Φτάρνισμα, καταρροή, μπουκωμένη μύτη, φαγούρα στη μύτη και τα μάτια (Αλλεργική Ρινίτιδα / Επιπεφυκίτιδα).
• Πνεύμονες: Βήχας, συριγμός («σφύριγμα» στην αναπνοή), δύσπνοια (Αλλεργικό Άσθμα).
• Δέρμα: Κοκκινίλες, εξανθήματα με έντονη φαγούρα (Κνίδωση), ξηρότητα και φλεγμονή (Ατοπική Δερματίτιδα / Έκζεμα).
• Πεπτικό σύστημα: Πόνος στην κοιλιά, ναυτία, εμετός, διάρροια (συχνά σε τροφικές αλλεργίες).
• Αναφυλαξία: Είναι η πιο σοβαρή και επικίνδυνη μορφή αλλεργικής αντίδρασης, η οποία επηρεάζει ταυτόχρονα πολλά όργανα του σώματος και απαιτεί άμεση ιατρική φροντίδα.

Γιατί εμφανίζουμε Αλλεργίες;

Η εμφάνιση αλλεργίας οφείλεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων, με την Γενετική προδιάθεση (Ατοπία) να είναι ένας από τους βασικούς.  Με απλά λόγια όταν ένας ή και οι δύο γονείς έχουν αλλεργίες, οι πιθανότητες να εμφανίσει και το παιδί είναι σημαντικά αυξημένες. Επίσης σημαντικό ρόλο παίζουν Περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως η ατμοσφαιρική ρύπανση, ο σύγχρονος τρόπος ζωής με την αυξημένη κατανάλωση επεξεργασμένων τροφών και λήψη αντιβιοτικών από μικρή ηλικία, όπως και η μειωμένη έκθεση σε μικροβιακούς παράγοντες κατά την παιδική ηλικία με την εγκατάσταση όλο και μεγαλύτερου ποσοστού του πληθυσμού σε μεγάλα αστικά κέντρα. Όλα αυτά επηρεάζουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού και συμβάλουν στην εμφάνιση αλλεργιών.

Πώς αντιμετωπίζεται η Αλλεργία;

Η διατήρηση της ποιότητας ζωής του αλλεργικού ασθενούς αποτελεί πρωταρχικό στόχο. Η σύγχρονη Αλλεργιολογία επιτυγχάνει τον έλεγχο των συμπτωμάτων μέσα από ένα ολοκληρωμένο θεραπευτικό πλάνο τριών κατευθύνσεων με πρώτο την Αποφυγή του αλλεργιογόνου. Απλούστερα, μετά τον εντοπισμό των υπεύθυνων αλλεργιογόνων με κατάλληλο έλεγχο, λαμβάνονται μέτρα για τον περιορισμό της έκθεσης σε αυτά. Δεύτερον η Φαρμακευτική αγωγή περιλαμβάνει την χρήση αντιισταμινικών, κορτιζονούχων σπρέι ή άλλων σκευασμάτων για τον έλεγχο και την ανακούφιση των συμπτωμάτων. Τέλος η Ανοσοθεραπεία (Εμβόλια / Σταγόνες / Δισκία) είναι η μοναδική θεραπεία που αντιμετωπίζει τη ρίζα του προβλήματος και όχι απλώς τα συμπτώματα, εκπαιδεύοντας το ανοσοποιητικό να μην αναγνωρίζει πλέον το αλλεργιογόνο ως απειλή, προσφέροντας μακροχρόνια ή και μόνιμη απαλλαγή από τα αλλεργικά συμπτώματα.

Συμπερασματικά, αν υποψιάζεστε ότι εσείς ή κάποιο μέλος της οικογένειάς σας εμφανίζει αλλεργικά συμπτώματα, μην τα αγνοείτε. Ο κατάλληλος αλλεργιολογικός έλεγχος (με ειδικά δερματικά τεστ ή και αιματολογικές εξετάσεις) μπορεί να δώσει σαφείς απαντήσεις και να οδηγήσει στην κατάλληλη θεραπευτική αντιμετώπιση.

Για περισσότερες πληροφορίες ή για να προγραμματίσετε έναν αλλεργιολογικό έλεγχο, επικοινωνήσετε με το ιατρείο μας.

Το άρθρο Όταν το ανοσοποιητικό κάνει “Λάθος εκτίμηση” εμφανίστηκε πρώτα στο Αλλεργιολόγος Αλεξανδρούπολη Τίκφεσλης Θεόδωρος MD MSc.

Από τα συμπτώματα στην οριστική αντιμετώπιση

Η αλλεργική ρινίτιδα αποτελεί μία από τις συχνότερες χρόνιες παθήσεις, επηρεάζοντας 1 έως 3 από τους 10 ενήλικες και πάνω από 4 στα 10 παιδιά  παγκοσμίως. Πρόκειται για μια μη λοιμώδη φλεγμονή του ρινικού βλεννογόνου, η οποία οφείλεται σε υπερβολική αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος σε εισπνεόμενα αλλεργιογόνα (γύρεις, ακάρεα οικιακής σκόνης, επιθήλια ζώων κ.α.). Κατά την έκθεση σε αυτά, ενεργοποιούνται κύτταρα του οργανισμού και απελευθερώνουν ισταμίνη και άλλες ουσίες, με αποτέλεσμα αγγειοδιαστολή (δηλαδή αύξηση της διαμέτρου των αγγείων) και οίδημα (πρήξιμο) στον βλεννογόνο της μύτης. Σε αυτό το χαρακτηριστικό αίσθημα «μπουκώματος» από το οποίο υποφέρουν συνήθως οι ασθενείς με αλλεργική ρινίτιδα, συμβάλουν ο ερεθισμός των νευρικών απολήξεων και η υπερέκκριση βλέννας.

Στην πράξη, η αλλεργική ρινίτιδα ταξινομείται με βάση το πότε εμφανίζονται καθώς και τη βαρύτητα των συμπτωμάτων. Έτσι διακρίνεται σε εποχική με εμφάνιση συμπτωμάτων σε συγκεκριμένες περιόδους του έτους και οφείλεται κυρίως στη γύρη των δέντρων (όπως η ελιά και το κυπαρίσσι), των αγρωστωδών (γρασίδι) και των ζιζανίων (όπως το περδικάκι). Σε αντίθεση με την εποχική, η ολοετής επιμένει καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους και οφείλεται σε αλλεργιογόνα όπως τα ακάρεα της οικιακής σκόνης, οι μύκητες (μούχλα) και τα επιθήλια κατοικίδιων ζώων (κυρίως γάτας και σκύλου). Ανάλογα με τη συχνότητα των συμπτωμάτων διακρίνουμε τη διαλείπουσα (με διάρκεια συμπτωμάτων λιγότερο από 4 ημέρες την εβδομάδα ή για λιγότερο από 4 συνεχόμενες εβδομάδες το χρόνο) ή επίμονη ρινίτιδα (με διάρκεια πάνω από 4 ημέρες την εβδομάδα και για περισσότερες από 4 εβδομάδες). Τέλος με βάση την επιβάρυνση της καθημερινότητας του ασθενούς από τα συμπτώματα, χαρακτηρίζουμε τη ρινίτιδα ως ήπια, μέτρια ή σοβαρή.

Στα συμπτώματα περιλαμβάνονται οι παροξυσμικοί πταρμοί (συνεχόμενα φταρνίσματα), η διάφανη ρινική καταρροή, ο έντονος ρινικός κνησμός (φαγούρα) και η ρινική συμφόρηση (μπούκωμα). Πολύ συχνά συνυπάρχει αλλεργική επιπεφυκίτιδα, η οποία εκδηλώνεται με αυξημένη δακρύρροια, ερυθρότητα και φαγούρα στα μάτια. Επίσης, ενδέχεται να εμφανιστεί οπισθορινική καταρροή (εκκρίσεις που κατεβαίνουν προς τον φάρυγγα), βήχας, καθώς και ξηρότητα στο στόμα λόγω της αναγκαστικής στοματικής αναπνοής. Σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρούνται ακόμη και μαύροι κύκλοι κάτω από τα μάτια, εξαιτίας της χρόνιας φλεβικής συμφόρησης που προκαλείται από τη δυσκολία στη φυσιολογική ρινική αναπνοή. Επιπλέον, ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών με αλλεργία σε γύρεις μπορεί να εμφανίσει το σύνδρομο αλλεργίας γύρεων-τροφών (pollen-food allergy syndrome, PFAS), γνωστό και ως σύνδρομο στοματικής αλλεργίας (oral allergy syndrome, OAS)  παρουσιάζοντας φαγούρα ή πρήξιμο στο στόμα όταν καταναλώνει ορισμένα ωμά φρούτα, λαχανικά ή ξηρούς καρπούς που περιέχουν πρωτεΐνες οι οποίες ομοιάζουν δομικά με πρωτεΐνες που περιέχονται στη γύρη.

Η αλλεργική ρινίτιδα συχνά συγχέεται με το κοινό κρυολόγημα ή με τη μη αλλεργική ρινίτιδα, ωστόσο υπάρχουν σαφείς διαφορές. Το κρυολόγημα είναι ιογενής λοίμωξη που συνοδεύεται συχνά από πυρετό, σωματική καταβολή, μυαλγίες και παχύρρευστες εκκρίσεις, με αποδρομή των συμπτωμάτων εντός 5-10 ημερών. Αντίθετα, η αλλεργική ρινίτιδα δεν προκαλεί πυρετό, επιμένει για όσο διάστημα υπάρχει έκθεση στο αλλεργιογόνο ενώ χαρακτηριστικός είναι ο κνησμός στο εσωτερικό της μύτης. Αν η αλλεργική ρινίτιδα παραμείνει χωρίς κατάλληλη διάγνωση και αντιμετώπιση, μπορεί να συμβάλει σε εμφάνιση σχετιζόμενων παθήσεων όπως χρόνια ιγμορίτιδα, ρινικοί πολύποδες και εκκριτική ωτίτιδα στα παιδιά. Επιπλέον, πέρα από τις διαταραχές ύπνου που προκαλεί, αυξημένος είναι ο κίνδυνος εξέλιξης της και εμφάνισης αλλεργικού άσθματος, το οποίο αφορά κατώτερο αναπνευστικό σύστημα και περιλαμβάνει συμπτώματα όπως βήχας, δύσπνοια και συριγμός.

Η έγκυρη διάγνωση τίθεται στο αλλεργιολογικό ιατρείο μέσω των δερματικών δοκιμασιών νυγμού (skin prick tests), μιας ανώδυνης και ταχείας διαδικασίας που προσφέρει αποτελέσματα σε μόλις 15-20 λεπτά, ή μέσω ειδικών αιματολογικών εξετάσεων (προσδιορισμός ειδικών IgE αντισωμάτων).

Η θεραπευτική προσέγγιση είναι πάντα εξατομικευμένη και περιλαμβάνει τη χρήση αντιισταμινικών δεύτερης γενιάς (που δεν προκαλούν υπνηλία) για τον έλεγχο των πταρμών και της καταρροής. Παράλληλα τα ενδορινικά κορτικοστεροειδή (ρινικά σπρέι) αποτελούν τη δραστικότερη θεραπεία για τη μείωση της φλεγμονής και της ρινικής συμφόρησης. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη χρήση των αποσυμφορητικών σπρέι που είναι διαθέσιμα στο εμπόριο και περιέχουν αγγειοσυσπαστικές ουσίες. Η αλόγιστη χρήση αυτών για περισσότερες από 3-5 ημέρες μπορεί να προκαλέσει «φαρμακευτική ρινίτιδα», μια κατάσταση εθισμού στις ουσίες αυτές, όπου ο ρινικός βλεννογόνος παρουσιάζει εντονότερο οίδημα μόλις περάσει η δράση τους.

Τέλος, η μόνη αιτιολογική θεραπεία που δεν περιορίζεται στην προσωρινή ανακούφιση των συμπτωμάτων, αλλά αντιμετωπίζει το αίτιο της αλλεργίας, είναι η Ειδική Ανοσοθεραπεία (απευαισθητοποίηση).Μέσω της τακτικής χορήγησης σταδιακά αυξανόμενων ποσοτήτων του υπεύθυνου αλλεργιογόνου (με υπογλώσσιες σταγόνες/δισκία ή υποδόριες ενέσεις), το ανοσοποιητικό σύστημα «εκπαιδεύεται» ώστε να αναπτύξει ανοχή σε αυτό.Η ανοσοθεραπεία προσφέρει μακροχρόνια ή και μόνιμη απαλλαγή από τα συμπτώματα, μειώνει δραστικά την ανάγκη για λήψη φαρμάκων και προλαμβάνει την εξέλιξη της ρινίτιδας σε άσθμα.Εάν αντιμετωπίζετε χρόνια ρινικά συμπτώματα, ο αλλεργιολογικός έλεγχος είναι το πρώτο και ουσιαστικότερο βήμα για να ανακτήσετε την ποιότητα της ζωής σας.

Έχετε συμπτώματα συμβατά με αλλεργική ρινίτιδα; Eπικοινωνήστε με το ιατρείο μας για να προγραμματίσετε το ραντεβού σας.

Το άρθρο Εποχική και ολοετής αλλεργική ρινίτιδα εμφανίστηκε πρώτα στο Αλλεργιολόγος Αλεξανδρούπολη Τίκφεσλης Θεόδωρος MD MSc.

Μια ασφαλής και γρήγορη μέθοδος εντοπισμού των υπεύθυνων αλλεργιογόνων

Όταν συμπτώματα όπως επίμονο φτέρνισμα, ρινική συμφόρηση (μπούκωμα), βήχας ή ερεθισμένα μάτια επηρεάζουν την καθημερινότητά, η επίσκεψη σε ειδικό αλλεργιολόγο είναι το πρώτο βήμα για μια έγκυρη διάγνωση. Ωστόσο, η ιδέα των διαγνωστικών εξετάσεων συχνά γεννά δισταγμούς, καθώς η λέξη «δοκιμασία» συνδέεται λανθασμένα με επώδυνες ενέσεις, βελόνες ή φόβο για παρενέργειες. Στην πραγματικότητα, οι δερματικές δοκιμασίες νυγμού (Skin Prick Tests) αποτελούν διεθνώς την εξέταση επιλογής (gold standard) στη διαγνωστική προσέγγιση της αναπνευστικής αλλεργίας. Πρόκειται για μια εξαιρετικά γρήγορη, ανώδυνη και ασφαλή διαδικασία, η οποία επιτρέπει τον ακριβή εντοπισμό του αιτίου της αλλεργίας σε οποιαδήποτε ηλικία.

Η διαδικασία εκτελείται στον χώρο του ιατρείου μέσα σε λίγα λεπτά και βασίζεται σε μια σειρά από εξειδικευμένα, τυποποιημένα εκχυλίσματα υψηλής καθαρότητας. Ο αλλεργιολόγος τοποθετεί μικρές σταγόνες από αυτά στην εσωτερική επιφάνεια του αντιβραχίου (πήχης) και στη συνέχεια με τη χρήση μιας ειδικής, μικροσκοπικής, μεταλλικής ακίδας (λανσέτα) ασκεί ελαφρά πίεση στην επιφάνεια του δέρματος μέσα από κάθε σταγόνα. Η πίεση αυτή είναι ανεπαίσθητη, δεν εισχωρεί σε βάθος και δεν τρυπά το δέρμα όπως μια ένεση, αλλά θυμίζει περισσότερο ένα στιγμιαίο, ελαφρύ τσίμπημα.

Η ασφάλεια των δερματικών δοκιμασιών είναι απόλυτα τεκμηριωμένη, αναπαράγοντας με απόλυτη ακρίβεια την αλλεργική αντίδραση του οργανισμού σε μικρότερη κλίμακα στο δέρμα. Η ποσότητα του αλλεργιογόνου που εισέρχεται στην επιφανειακή στιβάδα του δέρματος είναι ελάχιστη και δρα τοπικά, χωρίς να περνά στην κυκλοφορία του αίματος. Αυτό σημαίνει ότι ο κίνδυνος για συστηματική ή σοβαρή αλλεργική αντίδραση είναι πρακτικά μηδενικός, ενώ ο κνησμός και το πρήξιμο υποχωρούν αυτόματα μέσα σε λίγη ώρα. Επιπλέον, η εξέταση πραγματοποιείται πάντα υπό την άμεση επίβλεψη ειδικού αλλεργιολόγου, σε πλήρως εξοπλισμένο και ασφαλές  ιατρικό περιβάλλον. Για τη διασφάλιση της απόλυτης αξιοπιστίας των αποτελεσμάτων και τον αποκλεισμό τυχόν ψευδώς θετικών ή αρνητικών ευρημάτων, ο ιατρός χρησιμοποιεί ταυτόχρονα «μάρτυρες» ελέγχου: ισταμίνη ως θετικό (για να επιβεβαιωθεί ότι το δέρμα αντιδρά φυσιολογικά) και φυσιολογικό ορό ως αρνητικό μάρτυρα.

Το εύρος των αλλεργιογόνων που ελέγχονται είναι πλήρες και καλύπτει ευρύ φάσμα περιβαλλοντικών παραγόντων που προκαλούν αναπνευστική αλλεργία. Συγκεκριμένα οι εξεταζόμενες κατηγορίες αλλεργιογόνων περιλαμβάνουν γύρεις δέντρων (ελιά, κυπαρίσσι, πλάτανος κ.α.), γύρεις αγρωστωδών (γρασίδια) και ζιζανίων (όπως περδικάκι), ακάρεα οικιακής σκόνης, μύκητες (μούχλα εσωτερικού και εξωτερικού χώρου) καθώς και επιθήλια κατοικίδιων ζώων (γάτα, σκύλος). Επί θετικού αποτελέσματος στο σημείο του νυγμού εμφανίζεται πομφός (ήπιο πρήξιμο) περιβαλλόμενο συχνά από ερυθρότητα και ήπιο κνησμό παρόμοιο με τσίμπημα κουνουπιού, επιβεβαιώνοντας τον «ένοχο».

Αξίζει να σημειωθεί ότι μια θετική δερματική δοκιμασία φανερώνει ευαισθητοποίηση του οργανισμού στο συγκεκριμένο αλλεργιογόνο, η οποία όμως δεν μεταφράζεται αυτόματα και σε πραγματική αλλεργία. Για τον λόγο αυτό, οι δερματικές δοκιμασίες πραγματοποιούνται πάντα βάσει αναλυτικού ιστορικού, ενώ η τελική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων γίνεται αποκλειστικά από τον αλλεργιολόγο, ο οποίος συναξιολογεί τα ευρήματα των δοκιμασιών με το ιστορικό και τα συμπτώματα του ασθενούς.

Βασικός περιορισμός πριν την εξέταση είναι η ανάγκη διακοπής αντιισταμινικών δισκίων για 5 έως 7 ημέρες, καθώς τα φάρμακα αυτά «μπλοκάρουν» την φυσιολογική αντίδραση του δέρματος και ενδέχεται να επηρεάσουν το αποτέλεσμα. Άλλες θεραπείες όπως κορτικοστεροειδή (τοπικά σκευάσματα), αντικαταθλιπτικά (όπως βενζοδιαζεπίνες), τοπικοί αναστολείς καλσινευρίνης ή μονοκλωνικά αντισώματα (ομαλιζουμάμπη) μπορεί επίσης να επηρεάσουν το αποτέλεσμα και απαιτείται προγραμματισμός πριν την εξέταση κατόπιν οδηγιών. Βασικές κατηγορίες φαρμάκων που λαμβάνονται για άσθμα ή ρινίτιδα, όπως εισπνεόμενα ή ρινικά σπρέι δεν επηρεάζουν την εξέταση.

Συμπερασματικά οι δερματικές δοκιμασίες αποτελούν μια άμεση, ασφαλή και ανώδυνη μέθοδο για τον εντοπισμό των υπεύθυνων αλλεργιογόνων και με βάση το ιστορικό του ασθενούς καθορίζουν την επιλογή στοχευμένης θεραπείας.

Έχετε συμπτώματα συμβατά με αναπνευστική αλλεργία; Eπικοινωνήστε με το ιατρείο μας για να προγραμματίσετε τον αλλεργιολογικό σας έλεγχο.

Το άρθρο Δερματικές δοκιμασίες δια Νυγμού (Skin prick tests) εμφανίστηκε πρώτα στο Αλλεργιολόγος Αλεξανδρούπολη Τίκφεσλης Θεόδωρος MD MSc.